Otorite Dizini (ODİD)
Klasik Mirastan Dijital Atıfa
Geleneksel metin mirası ile modern bibliyografik altyapı arasındaki köprü
Klasik eserlerin adlarını, müellif isimlerini ve temel kavramları Türkçe, İngilizce ve Arapça metinlerde tutarlı ve standart biçimde yazmayı sağlayan ve her birine kalıcı kimlik (ODİD) atayan otorite dizini
Oku Okut Derneği (Ankara)
Nisan 2025 – Nisan 2026
Projenin Amacı
Proje, Arapça, Farsça ve Osmanlıca klasik eserlerin Türkçe akademik kaynaklarda standart bir yazımla kullanılmasını sağlamayı hedefler. Bilimsel yayınlarda karşılaşılan yazım tutarsızlıklarını ortadan kaldırarak akademik kaynakların daha sistemli ve uluslararası erişilebilir hâle gelmesi amaçlanır.
Çözdüğü Akademik Problemler
- ◆Kaynak gösterme ve atıf yapma süreçlerinde standartlaştırma eksikliği
- ◆Aynı müellif veya eserin farklı yazım varyantlarının akademik metinlerde uyumsuzluk yaratması
- ◆Uluslararası akademik erişilebilirliğin sınırlılığı
- ◆DİA, İSNAD ve EI3 sistemlerinin birleşik bir referans kaynağının bulunmaması
Kapsam
Arapça, Farsça ve Osmanlıca orijinal formlar korunarak; Türkçe (DİA + İSNAD transkripsiyonlu ve transkripsiyonsuz) ve İngilizce (EI3) karşılıkları kayıt altına alınır. Kapsanan disiplinler: ilahiyat, Arap dili ve edebiyatı, İslam tarihi, felsefe ve ilgili beşeri bilimler.
Referans Aldığı Standartlar
ODID Nedir?
- ◆ODID (Otorite Dizini Kalıcı Tanımlayıcısı), her müellif ve eser kaydı için üretilen 8 karakterlik benzersiz bir tanımlayıcıdır (örn. ewlqti22).
- ◆Kaynağın URL'si, başlık değişse veya kayıt güncellense bile sabit kalır: https://otoritedizini.org/m/{odid} (müellif), /k/{odid} (kitap/eser), /t/{odid} (terim/kavram).
- ◆DOI mantığına benzer biçimde çalışır; bir atıfın zamanla bozulmamasını sağlar. Makale yazarken ODID URL'sini eklemek, okuyucunun aynı kayda her koşulda ulaşmasını garanti eder.
- ◆ODID değerleri rastgele üretilir, asla yeniden kullanılmaz ve kaydın silinmesi durumunda bile yeni bir müellife/esere atanmaz.
ODID Numarasının Yapısı
ODID 8 karakterden oluşur; küçük harfler (a–z) ve rakamlardan (0–9) seçilir. Toplam uzay ≈ 36^8 ≈ 2.8 trilyon olası kombinasyon. URL içindeki konumu varlık türünü belirler:
Varlık Türü Önekleri
/m/ewlqti22Müellif otorite kaydı — isim varyantları, doğum/vefat tarihleri, VIAF/ISNI bağları.
/k/abc123deEser/kitap kaydı — orijinal başlık, DİA, İSNAD, EI3 karşılıkları, müellif bağı.
/t/xyz789fgKavram kaydı — disiplin, Türkçe normal karşılık, varyantlar.
ODID Nasıl Atanır?
- 1Rastgele üretim
Kayıt ilk kez oluşturulduğunda 8 karakterlik kod kriptografik olarak rastgele üretilir.
- 2Benzersizlik kontrolü
Veritabanında UNIQUE kısıt altında doğrulanır; çarpışma olursa otomatik olarak yeniden üretilir.
- 3Kalıcılık
Bir kez atanan ODID kayda ömür boyu bağlıdır; kayıt silinse bile o kod başka bir müellif/esere atanmaz.
- 4URL sabitliği
Başlık veya yazım değişse de /m/{odid}, /k/{odid}, /t/{odid} URL'leri değişmez.
Kullanım
- →Her müellif ve esere atanan benzersiz ODID (8-karakter kalıcı tanımlayıcı) ile erişim
- →Zotero, EndNote, Citavi gibi referans yönetim araçlarıyla entegrasyon (BibTeX, RIS, CSL-JSON)
- →Elasticsearch altyapısıyla hızlı arama, API ve JSON-LD / MADS-RDF erişimi
- →Content negotiation: /api/odid/{id} → JSON-LD, Turtle, RDF/XML
Hedef Kitle
Akademisyenler, lisansüstü araştırmacılar, bilimsel süreli yayınlar, kütüphane otorite kontrolü ve indeksleme birimleri.
Proje Yürütücüleri
İletişim
Kütük No. 06-142-141
Sıkça Sorulan Sorular
ODID nedir?+
ODID (Otorite Dizini Kalıcı Tanımlayıcısı), her müellif, eser ve kavram kaydı için üretilen 8 karakterlik kalıcı bir tanımlayıcıdır. DOI mantığıyla çalışır; kayda atıf yapılırken URL'nin zamanla bozulmamasını garanti eder.
ODID URL'si nasıl kullanılır?+
Müellif için https://otoritedizini.org/m/{odid}, eser için /k/{odid}, kavram/terim için /t/{odid} yapısı kullanılır. Akademik atıflarınızda bu URL'yi kaynağın yanında (DOI gibi) verebilirsiniz.
Bir kaydın ODID'i değişir mi?+
Hayır. ODID bir kez atandıktan sonra kayda ömür boyu bağlıdır. Başlık, yazım veya biyografi güncellense bile ODID aynı kalır; kayıt silinse dahi aynı ODID başka bir müellif/esere atanmaz.
ODID ile DOI/VIAF/ISNI arasındaki fark nedir?+
DOI yayın tabanlı, VIAF/ISNI kütüphane otorite sistemleridir. ODID ise Türkçe akademik transkripsiyon (DİA + İSNAD) odaklı, Arapça/Farsça/Osmanlıca klasik literatüre özelleşmiş bir kalıcı tanımlayıcıdır. VIAF/ISNI ile çakışma değil tamamlama ilişkisi vardır — her ODID kaydında varsa VIAF/ISNI bağı da tutulur.
ODID nasıl üretiliyor?+
Kriptografik rastgele üretim ile 36 karakterlik alfabeden (a–z + 0–9) 8 karakter seçilir. Veritabanı UNIQUE kısıtı altında çarpışma kontrolü yapılır; çakışma hâlinde otomatik yeniden üretim devreye girer. Toplam kombinasyon ≈ 2.8 trilyon.
Kayıtlarda hata gördüğümde ne yapmalıyım?+
Her müellif/eser/kavram sayfasında "Tashih Öner" butonu vardır. Araştırmacı hesabı oluşturup admin onayından geçtikten sonra düzeltme önerebilirsiniz. Tüm tashihler admin onayı ile yayıma alınır.
Araştırmacı olarak nasıl katkı sağlayabilirim?+
Kayıt sayfasından başvurun. Admin başvurunuzu inceleyip onayladıktan sonra Tashih Öner özelliğini kullanmaya başlayabilirsiniz. Önerdiğiniz tashihler admin onayı ile yayımlanır ve katkınız sisteminde görünür.
Verileri dışa aktarabilir miyim?+
Evet. Her kayıt sayfasında BibTeX, RIS (EndNote), CSL-JSON (Zotero), MARC-XML ve RDF/XML formatlarında dışa aktarma mevcuttur. Ayrıca /api/odid/{id} endpoint'i content negotiation ile JSON-LD, Turtle ve RDF/XML döner.
Veriler açık erişim mi?+
Evet. Tüm kayıtlar CC-BY 4.0 altında açık erişime sunulur. Akademik ve kurumsal kullanım ücretsizdir; atıf verilmesi yeterlidir.